Chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11
Có những chuyến đò mà người đưa đò chẳng bao giờ biết được hành khách của mình sẽ đến đâu. Họ chỉ lặng lẽ đứng ở bến sông quen thuộc, ngày này qua ngày khác, đưa từng chuyến khách sang bờ. Có người đi rồi trở lại, có người đi mãi chẳng một lần ghé thăm. Người đưa đò cũng không hỏi phía bên kia dòng sông có điều gì đang chờ đợi, càng không mong mỗi người khách phải nhớ đến mình. Họ chỉ tiếp tục công việc bình dị như thể đó là điều tự nhiên phải thế. Nghề dạy học có lẽ cũng mang trong mình một phần lặng lẽ như vậy.

Ảnh minh họa.
Ngày còn ngồi trên ghế nhà trường, chúng ta thường nghĩ người đứng trên bục giảng là những người đến lớp mỗi ngày, giảng bài, giao bài tập, kiểm tra và nhắc nhở. Những việc ấy lặp đi lặp lại, trở thành một phần quen thuộc của tuổi học trò. Ta nhớ một kỳ thi, một lần được tuyên dương hay lời phê bình khiến mình buồn bã. Nhưng ít khi ta nghĩ đến những điều phía sau mỗi giờ lên lớp: bài giảng được chuẩn bị từ trước, sự kiên nhẫn khi phải giải thích nhiều lần, hay những trăn trở về một học trò chưa theo kịp bạn bè.
Thời gian trôi qua, những trang vở cũ có thể đã thất lạc, những kiến thức từng học thuộc lòng cũng dần phai nhạt. Có những gương mặt bạn bè ta không còn nhớ rõ, những buổi học chỉ còn lại vài hình ảnh rời rạc. Thế nhưng, giữa một ngày rất bình thường của cuộc sống, đôi khi ta chợt nhớ đến một lời dặn năm xưa, một cách giải thích hay ánh mắt động viên vào lúc mình tưởng như không thể làm tốt hơn. Ký ức ấy có thể chỉ thoáng qua, nhưng đủ khiến ta dừng lại đôi chút giữa những bộn bề hiện tại.
Có lẽ, điều đặc biệt của nghề dạy học nằm ở chỗ: không phải tất cả những gì được trao đi đều có thể nhìn thấy kết quả ngay lúc ấy. Một lời góp ý hôm nay có thể nhiều năm sau vẫn còn được người học nhớ đến. Một lần kiên nhẫn lắng nghe có thể giúp một học trò vượt qua khoảng thời gian chông chênh. Những điều tưởng nhỏ bé ấy đôi khi âm thầm góp phần định hình suy nghĩ, thái độ và cách một người đối diện với cuộc đời.
Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, không phải lúc nào chúng ta cũng đủ bình tĩnh để đón nhận những lời nhắc nhở. Một lần bị phê bình có thể khiến ta tự ái; một yêu cầu nghiêm khắc đôi khi bị xem là khó tính. Ở tuổi ấy, ta thường nhìn sự việc từ cảm xúc và mong muốn của bản thân, ít khi nghĩ đến điều người khác đang cố gắng giúp mình nhận ra. Rồi một ngày, ta rời trường, bước vào cuộc sống với những lựa chọn, trách nhiệm và va chạm riêng. Không còn người đứng lớp bên cạnh để nhắc nhở từng việc nhỏ, ta phải tự quyết định và chịu trách nhiệm về những gì mình làm. Chính những trải nghiệm ấy đôi khi khiến ta nhớ lại một lời dặn năm xưa, rồi bất chợt hiểu ra điều mà ngày trước mình chưa từng để tâm.
Có thể ta từng không vui khi được yêu cầu viết lại một bài làm chưa đạt. Đến khi phải chịu trách nhiệm với công việc của mình, ta mới hiểu sự cẩn trọng không tự nhiên mà có. Có thể ta từng nghĩ người cô giáo năm ấy quá khắt khe khi nhắc nhở cách trình bày, giao tiếp hay thái độ trong lớp học. Nhưng khi bước vào một tập thể, ta mới nhận ra năng lực không chỉ nằm ở những gì một người biết, mà còn ở cách người ấy làm việc và đối xử với những người xung quanh. Những bài học đáng nhớ đôi khi không nằm trong giáo trình. Chúng hiện diện qua cách một người thầy giữ lời hứa, cách một người cô đối xử công bằng với học trò, hay sự bình tĩnh trước một sai sót. Có người không chỉ giúp ta hiểu một môn học, mà còn dạy ta cách suy nghĩ. Có người không giải quyết khó khăn thay học trò, nhưng giúp người học có thêm niềm tin để tự tìm cách vượt qua.
Đôi khi, chỉ một câu nói giản dị như “Em có thể làm tốt hơn” cũng đủ để một người không vội từ bỏ khả năng của chính mình. Khi ấy, có thể ta chỉ nghe rồi để đó. Nhiều năm sau, trong một thời điểm tưởng như không còn đủ sức bước tiếp, câu nói ấy lại trở về, như lời nhắc rằng đã có người từng tin mình làm được.
Nếu hỏi một người sau nhiều năm rời ghế nhà trường rằng họ còn nhớ điều gì nhất về những người từng dạy mình, câu trả lời có lẽ không phải lúc nào cũng là một bài giảng hay một kiến thức cụ thể. Có người nhớ lần được động viên khi kết quả học tập không tốt; có người nhớ một buổi học mà người đứng lớp kiên nhẫn giải thích vấn đề cả lớp chưa hiểu. Cũng có người nhớ lần mắc lỗi và được gọi riêng để trò chuyện, thay vì trách phạt trước tập thể. Những ký ức ấy khác nhau, nhưng có một điểm chung: người học từng được quan tâm như một con người, chứ không chỉ được nhìn nhận qua điểm số hay kết quả học tập.
Bởi phía sau mỗi người học là một hoàn cảnh, một tính cách và một hành trình riêng. Có người tiếp thu nhanh nhưng thiếu kiên nhẫn; có người học chậm hơn nhưng rất nỗ lực; có người tự tin bày tỏ suy nghĩ, cũng có người luôn ngần ngại vì sợ mình không đủ tốt. Người dạy không thể hiểu hết mọi điều về từng học trò, nhưng sự quan sát, lắng nghe và thấu hiểu có thể giúp họ nhận ra mỗi người cần một cách tiếp cận khác nhau. Đôi khi, điều người học cần không phải là một lời khen, mà là cơ hội để sửa sai. Không phải lúc nào cũng cần được bảo vệ khỏi khó khăn, mà cần có người chỉ ra cách đối diện với chúng. Một người thầy có thể nghiêm khắc khi cần thiết nhưng vẫn dành cho học trò sự bao dung. Một người cô có thể không nói nhiều lời động viên, nhưng lại nhận ra những thay đổi nhỏ mà chính người học chưa kịp nhận thấy.
Người đứng trên bục giảng không thể quyết định thay tương lai của học trò, càng không thể đi cùng họ trên mọi chặng đường. Nhưng bằng kiến thức, kinh nghiệm và cách ứng xử của mình, họ có thể góp phần mở ra những khả năng mà đôi khi chính người học cũng chưa nhận ra. Một người học có thể chọn con đường khác với những gì người dạy từng hình dung. Nhưng nếu những năm tháng trên ghế nhà trường giúp họ biết suy nghĩ độc lập, tôn trọng người khác, nhận trách nhiệm và không ngừng học hỏi, thì những điều được vun đắp đã có ý nghĩa.
Có một điều đôi khi chúng ta ít nghĩ đến: người thầy cũng có những vui buồn, lo toan và giới hạn riêng. Họ có gia đình cần chăm sóc, công việc phải hoàn thành, áp lực nghề nghiệp và cả những ngày mệt mỏi. Không phải bài giảng nào cũng nhận được sự chú ý; không phải nỗ lực nào cũng được người học đón nhận. Có những lúc người dạy trăn trở vì một học trò chưa tiến bộ, một lớp học chưa đạt kết quả như mong đợi, hay đơn giản là cảm thấy mình chưa thể làm tốt hơn. Thế nhưng, ngày hôm sau, họ vẫn trở lại với công việc. Một khóa học kết thúc, khóa học khác bắt đầu. Những gương mặt mới xuất hiện, những câu hỏi mới được đặt ra, những bài giảng lại được chuẩn bị. Có người đã đi qua nhiều thế hệ học trò, có người vẫn đang miệt mài với những lớp học đầu tiên. Mỗi người đều có những câu chuyện riêng mà không phải học trò nào cũng biết.
Có thể người đứng lớp không nhớ hết tên từng học trò sau nhiều năm tháng, cũng như người học không thể nhớ hết những người từng giảng dạy mình. Có những cuộc gặp gỡ sau ngày tốt nghiệp chỉ dừng lại ở một lời chào vội vàng. Có người học đi xa, có người đổi nghề, có người trở về thăm trường sau nhiều năm, cũng có người chưa một lần quay lại. Điều đó không làm cho những năm tháng đã qua trở nên kém ý nghĩa. Bởi giá trị của một công việc đôi khi không nằm ở việc người thực hiện được bao nhiêu người nhắc tên, mà ở những điều tốt đẹp còn tiếp tục tồn tại sau khi công việc ấy đã hoàn thành. Một người từng được hướng dẫn tận tình có thể trở thành người biết lắng nghe đồng nghiệp. Một học trò từng nhận được sự động viên đúng lúc có thể sau này biết nâng đỡ người khác khi họ gặp khó khăn. Những điều được trao đi không dừng lại ở mối quan hệ giữa người dạy và người học, mà có thể tiếp tục hiện diện trong gia đình, nơi làm việc và cộng đồng.
Tháng Mười Một thường gợi lên nhiều ký ức về trường lớp, về những người từng đứng trên bục giảng và những năm tháng đã qua. Những bó hoa, tấm thiệp, lời chúc hay cuộc gặp gỡ là những cách tri ân đẹp để người học bày tỏ tình cảm của mình. Nhưng sự trân trọng dành cho những người từng dạy dỗ ta có lẽ không chỉ nên hiện diện trong một ngày hay một dịp kỷ niệm.
Có người đã nghỉ hưu, rời xa bục giảng để dành thời gian cho gia đình và cuộc sống riêng. Có người vẫn miệt mài chuẩn bị cho từng buổi học. Cũng có những người đã đi xa, không còn cơ hội gặp lại học trò. Mỗi người một hoàn cảnh, nhưng những gì họ từng trao gửi vẫn có thể hiện diện trong ký ức của những người đã đi qua lớp học ấy. Đôi khi, sự tri ân không cần bắt đầu bằng một lời nói thật hay. Đó có thể là một lần chủ động hỏi thăm người cũ, một lời cảm ơn được nói ra sau nhiều năm, hay đơn giản là khoảnh khắc chợt nhớ về người từng kiên nhẫn với mình. Và có lẽ, cách thể hiện sự trân trọng bền lâu hơn cả là sống có trách nhiệm, cư xử tử tế, biết lắng nghe và sẵn lòng chia sẻ điều mình biết với người khác.
Đối với những người đang làm công việc giảng dạy hôm nay, mỗi người học có một cách tiếp nhận, một nhịp độ và một con đường riêng. Không phải hạt giống nào cũng nảy mầm ngay khi được gieo xuống. Có những điều chỉ nhiều năm sau mới được người học nhận ra và trân trọng. Vì thế, nghề dạy học cần sự kiên nhẫn và niềm tin; cần cả khả năng chấp nhận rằng thành quả của một bài giảng đôi khi không thể nhìn thấy ngay trong ngày hôm ấy. Người dạy cũng cần được quan tâm, tôn trọng và ghi nhận những nỗ lực của mình. Một lời cảm ơn chân thành, một thái độ hợp tác trong lớp học hay một sự ghi nhận đúng lúc đôi khi cũng đủ làm cho công việc vốn nhiều áp lực ấy trở nên ấm áp hơn. Không đợi lời tri ân không có nghĩa là những đóng góp thầm lặng không cần được trân trọng. Chỉ là, giá trị của nghề giáo không thể đo đếm bằng số lời cảm ơn mà người dạy nhận được.
Rồi sẽ có những chuyến đò hoàn thành hành trình của mình. Người đưa đò trở về với cuộc sống bình dị, còn những người từng qua sông tiếp tục đi về những phía khác nhau. Có người thành đạt, có người vẫn đang tìm kiếm con đường phù hợp; có người nhớ rất rõ tên những người từng dạy mình, có người chỉ còn giữ lại vài hình ảnh mơ hồ. Nhưng biết đâu, trong một lựa chọn đúng đắn, một cách ứng xử tử tế hay một lần kiên nhẫn với người khác, ta vẫn đang mang theo điều gì đó từng được trao gửi từ những năm tháng cũ. Đến một lúc nào đó, khi nhìn lại hành trình đã qua, ta có thể nhận ra mình đã mang theo nhiều điều hơn những gì từng nghĩ. Một lời dặn, một bài học, một ánh mắt tin tưởng… tất cả có thể đã lặng lẽ đi cùng ta qua năm tháng, hiện diện trong cách ta lựa chọn, đối diện với khó khăn và đối xử với những người xung quanh.

Ảnh minh họa.
Có lẽ, chúng ta không cần mãi ngoái nhìn về bến cũ để chứng minh mình còn nhớ. Chỉ cần đôi khi dừng lại, nhận ra rằng trên mỗi chặng đường đã qua, từng có những người âm thầm góp một phần vào hành trình của mình. Và nếu hôm nay ta có thể trao cho ai đó một điều tử tế, một lời khích lệ hay một cơ hội để họ tốt hơn, có lẽ ta cũng đang tiếp tục điều đẹp đẽ mà ngày trước mình từng nhận được.
Người đưa đò chẳng đợi lời tri ân. Nhưng có những điều một khi đã được trao đi bằng sự tận tâm và chân thành thì không dễ dàng mất đi. Chúng có thể không còn nguyên vẹn trong ký ức, không được gọi tên mỗi ngày, nhưng vẫn âm thầm hiện diện trong cuộc đời của những người từng đi qua bến cũ. Và biết đâu, đó chính là niềm vui lặng lẽ nhất của người đưa đò: Không phải được nhớ đến, mà là biết rằng ở một nơi nào đó, những điều mình từng gửi gắm vẫn đang tiếp tục sống, âm thầm và bền bỉ cùng năm tháng./.
Thực hiện: Phòng BĐCL&KT
Ý kiến bạn đọc
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn