Xây dựng nền giáo dục mở Với mục tiêu: Mở để học – Học để mở – Để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở

885

Xây dựng nền giáo dục mở

Với mục tiêu: Mở để học – Học để mở – Để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở

                                                                 

                                                                   Cao Văn Phường

                                                              Cao Việt Hiếu

LBT:

Xây dựng nền giáo dục mở, toàn cầu hóa giáo dục từ triết lý, quan điểm, nội dung, phương pháp giáo dục là vấn đề luôn được xã hội quan tâm.

Nhằm cung cấp thêm cho bạn đọc về những ý tưởng và đề xuất hết sức tâm huyết của Giáo sư Viện sĩ Cao Văn Phường, người đã có hơn 40 năm trực tiếp kiến tạo và lãnh đạo nhiều cơ sở giáo dục đại học, thành viên sáng lập, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Mở Bán công thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Bình Dương, Chủ tịch Chi nhánh Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Liên bang Nga tại Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học cao đẳng Việt Nam, Viện trưởng Viện những vấn đề về giáo dục Đại học Bình Dương.

Ban biên tập Tạp chí Giáo dục và Xã hội xin trân trọng giới thiệu bài viết của GS.VS Cao Văn Phường và Tiến sĩ Cao Việt Hiếu – Hiệu trưởng Trường Đại học Bình Dương về: “Xây dựng nền giáo dục mở với mục tiêu: Mở để học – Học để mở – Để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở” đến quý bạn đọc.

Ban biên tập

 

 

ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngày nay, khi thế giới từ thế giới khép kín chuyển sang thế giới mở, nền sản xuất cơ giới chuyển sang nền sản xuất tự động hóa. Trí tuệ nhân tạo ngày được ứng dụng vào các lĩnh vực nâng cao chất lượng hiệu quả lao động, tạo điều kiện phát triển kinh tế xã hội. Vấn đề xây dựng nền kinh tế sinh thái, trong đó con người là trung tâm, trở thành mục tiêu, nội dung, là động lực lao động sáng tạo của loài người. Nền Kinh tế sinh thái là nền kinh tế được tổ chức vận hành dựa trên quan điểm tối ưu hóa các hoạt động kinh tế – xã hội đạt hiệu quả cao mà không xâm hại đến môi trường sinh thái. Vấn đề xây dựng nền kinh tế sinh thái không còn của riêng ai mà đòi hỏi sự chung sức của tất cả mọi người, tất cả các quốc gia. Sự thành công của nó phải được bắt đầu từ việc xây dựng nền giáo dục mở – toàn cầu hóa giáo dục với mục tiêu: Mở để học – Học để mở – Để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở. Đây vừa là mục tiêu, vừa là nội dung sẽ được trình bày trong bài viết này.

GS.VS Cao Văn Phường – Chủ tịch HĐQT Trường Đại học Bình Dương trình bày tham luận "Xây dựng nền giáo dục mở: Mở để học – Học để mở – Để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở" tại Hội thảo Xây dựng nền giáo dục mở do Liên hiệp hội Khoa học Kỹ thuật TP. HCM tổ chức

 

1. Tại sao phải xây dựng nền giáo dục mở?

Loài người đang đứng trước những thảm họa do thiên tai và do chính con người tạo nên. Năng lượng, vật chất, thông tin là nhu cầu để con người tồn tại và phát triển, vì cuộc sống loài người khai thác không thương tiếc lấy đi năng lượng, vật chất, những thành phần cơ bản nhất tạo thành hành tinh nơi tồn tại của loài người và vạn vật mà không đầu tư tái tạo lại. Khai thác không phù hợp với quy luật sinh tồn và vận hành của vũ trụ cũng như sự tương tác giữa các hành tinh.

Môi trường thông tin bị ô nhiễm ngày càng trầm trọng do những thành tựu công nghệ thông tin, truyền thông bị lạm dụng.

Tranh giành quyền lực, quyền lợi, mâu thuẫn tôn giáo, sắc tộc, mâu thuẫn chính trị dẫn đến các cuộc chiến tranh hủy diệt liên tục diễn ra.

Loài người đang đứng trước những hiểm họa khôn lường do thiên tai và do chính con người thiếu trách nhiệm gây nên.

Để chế ngự, thích ứng, ngăn chặn thảm họa, tất cả mọi người, mọi quốc gia phải liên kết, chung sức xây dựng nền kinh tế sinh thái trong đó con người là trung tâm.

Sự liên kết, chung sức đó chỉ có thể thành công phải được bắt đầu từ việc xây dựng nền giáo dục mở với mục tiêu: Mở để học – học để mở, để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở.

2. Mục tiêu – Triết lý của nền giáo dục mở

2.1 Mục tiêu của nền giáo dục mở

Nền giáo dục mở được xây dựng với mục tiêu: “Mở để học – học để mở, để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở”. Trong đó:

  • Mở để học – đó là chính sách chính trị của mỗi quốc gia thông qua luật pháp tạo mọi điều kiện thuận lợi để mọi người tham gia xây dựng, phát triển giáo dục, xây dựng cơ sở vật tư kỹ thuật đưa các lớp học đến với cộng đồng xã hội, đến từng gia đình, ở mọi nơi.
  • Học để mở: Mở tầm nhìn, mở rộng kiến thức, mở rộng sự hiểu biết, mở khả năng lao động sáng tạo, mở rộng mối quan hệ hợp tác, mở lòng nhân ái.
  • Để trở thành công dân có trách nhiệm:

+ Trách nhiệm là khái niệm của ý thức đạo đức và ý thức pháp quyền, nói lên một đặc trưng nhân cách của một con người trong việc thực hiện nghĩa vụ được xã hội giao phó.

+ Để tồn tại phát triển, mỗi người phải tự thân lao động sáng tạo, lao động có hiệu quả để tạo ra những sản phẩm vật chất hay tinh thần có chất lượng nhằm đảm bảo nhu cầu cuộc sống của bản thân, gia đình, góp phần xây dựng cộng đồng xã hội, có điều kiện góp phần bảo vệ thiên nhiên. Đó là nghĩa vụ, là trách nhiệm được xã hội giao phó. Giá trị mỗi người được xã hội đánh giá thông qua mức độ hoàn thành trách nhiệm với bản thân, với gia đình, với cộng đồng xã hội, trách nhiệm với thiên nhiên.

+ Muốn lao động sáng tạo, lao động có hiệu quả mỗi con người phải học tập, rèn luyện thường xuyên, học tập suốt đời để nâng cao năng lực lao động sáng tạo, lao động có hiệu quả để thực hiện tốt trách nhiệm được xã hội giao phó.

2.2 Triết lý giáo dục

Để thực hiện tốt nghĩa vụ và trách nhiệm xã hội giao phó, mỗi người phải học tập rèn luyện để không ngừng nâng cao năng lực lao động sáng tạo, lao động có hiệu quả thông qua con đường “Cộng học”, được xây dựng dựa trên nguyên tắc “Học – Hỏi – Hiểu – Hành” là nền tảng để mỗi người hoàn thiện: Trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với gia đình, trách nhiệm với cộng đồng xã hội, trách nhiệm với thiên nhiên.

Đây vừa là triết lý, vừa là nội dung, vừa là phương pháp giáo dục.

3. Quan điểm giáo dục

Với triết lý, mục tiêu vừa nêu trên, giáo dục là của mọi người, vì mọi người, cho mọi người, mọi người được quyền bình đẳng hưởng thụ thành quả của nền giáo dục và có nghĩa vụ đóng góp, xây dựng phát triển giáo dục.

Như vậy, với nền giáo dục mở, mọi người được quyền hưởng thụ thành quả của giáo dục, được quyền học tập, lao động sáng tạo để mưu cầu hạnh phúc là nhân quyền, không ai có quyền xâm phạm.

Nền giáo dục mở được xây dựng thông qua con đường xã hội hóa – mọi người có nghĩa vụ đóng góp xây dựng phát triển giáo dục để được quyền bình đẳng hưởng thụ thành quả của giáo dục.

4. Phương pháp “Cộng học”

Để học có hiệu quả, học tập thường xuyên, học tập suốt đời, học bất cứ lúc nào, bất cứ nơi nào, việc học tập phải được thực hiện thông qua phương pháp “Cộng học”:

  • Học với gia đình, cha mẹ, anh chị em,
  • Học với thầy, với bạn bè ở trường,
  • Học với cộng đồng xã hội, với mọi người xung quanh,
  • Học ở đối tác,
  • Học qua tài liệu, sách vở, báo đài,
  • Học qua phát thanh truyền hình, qua mạng internet,
  • Học với chính bản thân mình.

Phương pháp “Cộng học” được xây dựng trên nguyên tắc: “Học – Hỏi – Hiểu – Hành”:

  • Học là để biết cách học như thế nào,
  • Học là để biết cách hỏi,
  • Hỏi để học (tập hợp thông tin),
  • Hỏi để hiểu (xử lý thông tin),
  • Hiểu phải hiểu đúng,
  • Hiểu đúng thì Hành mới đúng (khai thác thông tin),
  • Hành đúng mới có hiệu quả,
  • Hành có hiệu quả mới tạo ra những sản phẩm vật chất hay tinh thần có chất lượng để đáp ứng nhu cầu của cuộc sống bản thân, gia đình, cho cộng đồng xã hội, mới có điều kiện góp phần bảo vệ thiên nhiên, mới hoàn thành được trách nhiệm và nghĩa vụ mà xã hội giao phó, để có được quyền bình đẳng tồn tại và phát triển.

Học – Hỏi – Hiểu – Hành là quy trình bốn bước, được kết nối diễn ra liên tục để dẫn đến hành động, nếu tách chúng ra sẽ dẫn đến sai lệch, không hiệu quả. Người ta thường nói “Học – Hỏi” hoặc “Học – Hành”, mà bỏ qua “Hiểu”. Hỏi là để tập hợp thông tin để Hiểu, phân tích xử lý thông tin để Hiểu đúng – là khâu cực kỳ quan trọng trong giáo dục để có được quyết định đúng, để hành động đúng, hành có hiệu quả.

Mục tiêu cao cả của nền giáo dục mong muốn đạt đến đó là làm sao để mọi người hiểu đúng về bản thân mình, hiểu đúng giá trị của mình trong cộng đồng xã hội, tự đánh giá đúng về mình, để có những hành động cho phù hợp và chung sống với cộng đồng xã hội.

Hành không đơn giản là thực hành, thực nghiệm mà là hành động để giải quyết những vấn đề của cuộc sống đặt ra, thực hiện trách nhiệm được xã hội giao phó.

Phương pháp “Cộng học” là phương pháp giáo dục chủ động, tích cực giúp người khác (và ngược lại), là sự tương tác hai chiều qua đối thoại với người đối diện, qua tài liệu sách báo, qua truyền thông và tự đối thoại với chính mình.

Phương pháp “Cộng học” được xây dựng trên nguyên tắc “Học – Hỏi – Hiểu – Hành” không chỉ là phương pháp giáo dục mà nó còn là nền tảng để xây dựng nền giáo dục mở, giúp mọi người hoàn thiện ý thức trách nhiệm với bản thân, với gia đình, với cộng đồng xã hội, với thiên nhiên, là phẩm chất đạo đức, là nhân cách của con người.

Tinh thần trách nhiệm phải được giáo huấn cho mọi người từ tuổi thơ thông qua con đường “Cộng học” được xây dựng trên nguyên tắc “Học – Hỏi – Hiểu – Hành”.

5. Cơ sở nền tảng để xây dựng nền giáo dục mở

5.1 Để xây dựng nền giáo dục mở trở thành chính sách chính trị của Đảng và Nhà nước cần hoàn thiện Luật Giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, chuyển nền giáo dục hành chính hóa sang nền giáo dục mở với quan điểm giáo dục là của mọi người, vì mọi người, cho mọi người.

5.2 Nền giáo dục mở được xây dựng trên cơ sở tiếp thu, kế thừa những thành tựu giáo dục truyền thống, khoa học công nghệ với sự hỗ trợ của công nghệ truyền thông, công nghệ thông tin.

5.3 Nền giáo dục mở được xây dựng trên triết lý, mục tiêu: “Mở để học – học để mở, để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở” thông qua con đường “Cộng học” được xây dựng trên nguyên tắc “Học – Hỏi – Hiểu – Hành”.

 

THAY LỜI KẾT

Loài người đang đứng trước những thảm họa khôn lường do thiên tai và do chính con người tạo nên. Để thích ứng, chế ngự, ngăn chặn, hạn chế những thảm họa, tất cả mọi người, mọi quốc gia liên kết chung sức xây dựng nền kinh tế sinh thái trong đó con người là trung tâm. Để thực hiện được điều đó, việc xây dựng nền giáo dục mở với mục tiêu: “Mở để học – học để mở, để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở” là điều kiện cần./.

 

 

Tài liệu tham khảo:

[1] Tuyển tập Hồ Chí Minh (1÷19) – Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội.

[2] Bách khoa toàn thư tập 4 – Nhà xuất bản từ điển bách khoa Hà Nội năm 2005.

[3] Xây dựng nền giáo dục mở với mục tiêu “Mở để học, học để mở, để trở thành công dân có trách nhiệm trong thế giới mở” – Cao Văn Phường, Cao Việt Hiếu – Tạp chí Giáo dục và Xã hội số 66 (127) tháng 09/2016.

[4] Xây dựng nền giáo dục mở của mọi người, vì mọi người, cho mọi người – Cao Văn Phường – Tạp chí Trí tuệ Số 59 – 2011.

[5] Xây dựng nền giáo dục mở trên nền tảng Tư tưởng Hồ Chí Minh – Cao Văn Phường – Báo Giáo dục và Thời đại ngày 31/12/2009.

 [6] Đã từng có một Đại học Mở như vậy – Cao Văn Phường – Nhà xuất bản Văn học Hà Nội năm 2010.

[7] Hành trình đến nền Giáo dục Mở – Cao Văn Phường – Nhà xuất bản Văn học – Hà Nội năm 2015.